Schenkingen en legaten – De Gids voor Giften & Legaten
Menu Close

Schenkingen en legaten

LEGATEREN OF SCHENKEN ?

Indien ik bij testament een bedrag legateer aan een persoon of een instelling, blijf ik heer en meester van mijn bezittingen tot op het ogenblik van mijn overlijden. Ik kan een testament steeds wijzigen.
Ik heb mij dus persoonlijk niet verarmd.
Wanneer ik aan een instelling of aan een persoon een schenking doe, verarm ik mij onmiddellijk. Een schenking is definitief.
Het geschonken bedrag kan niet het voorwerp uitmaken van een verzoek tot terugbetaling. Het maken van een legaat is de meest gebruikelijke
manier om mijn bezittingen aan liefdadigheidswerken over te laten.

HOE LEGATEREN BIJ TESTAMENT ?

Er zijn verschillende manieren om een testament op te maken.
Het meest voorkomende testament is het eigenhandig geschreven testament. U kan het zelf opmaken.
De regels : het dient :
1 eigenhandig geschreven te zijn door de persoon die wenst te beschikken (niet getypt);
2 eigenhandig gedateerd te zijn door degene die het opgesteld heeft;
3 eigenhandig ondertekend te zijn door degene die het opgesteld heeft. Het testament kan derhalve worden neergeschreven op eender welk stuk papier en met eender welk schrijfmiddel, maar er dient ook rekening gehouden te worden met de volgende regels:
4 twee personen kunnen niet samen één testament opmaken. Zo kunnen man en vrouw niet samen één enkel testament opmaken. Dit verbod vloeit
voort uit het feit dat eenieder vrij moet zijn om zijn testament te wijzigen, en dit los van de ander.
5 de aanduiding van de begunstigde dient duidelijk en precies te zijn: zo is het onmogelijk zijn bezittingen over te laten aan“de arme mensen van Kongo“, noch “aan de katten van Brussel“.

EN HET VOORBEHOuDEN ERFDEEL?

Zij die kinderen hebben of die gehuwd zijn, kunnen ook over al hun goederen beschikken. Maar in dit geval zullen de kinderen of de echtgenoot eventueel het bedrag van het legaat kunnen doen verminderen door
het zogenaamde “vordering tot inkorting”.

Desondanks kan het testament betrekking hebben op alle bezittingen, gezien men niet weet of men bij zijn overlijden nog kinderen zal hebben, noch of zij hun deel zullen opeisen.

Een Voorbeeld …

Laten we het voorbeeld nemen van het opmaken van een eigenhandig geschreven testament met aanduiding van twee algemene legatarissen en
twee bijzondere legatarissen:
“Ik ondergetekende … (naam en voornamen, evenals de geboortedatum bij voorkeur of het rijksregisternummer), neem volgende testamentaire beschikkingen:
“Bij mijn overlijden zullen al mijn bezittingen
toekomen aan

  • de vereniging zonder winstoogmerk …
  • de Stichting …
    Deze twee organismen zullen al mijn bezittingen onder elkaar verdelen met uitzondering van de twee bijzondere legaten die ze zullen moeten uitvoeren, namelijk:
  • ik vermaak aan de vereniging zonder winstoogmerk … een bedrag van 10.000 euro ;
  • ik vermaak aan de vereniging … een bedrag van … EURO.
    “Gedaan en getekend op … (datum) HANDTEKENING.

    Er dient opgemerkt te worden dat in dergelijk geval de belangrijkste moeilijkheid erin bestaat duidelijk en precies de VZW’s of instellingen aan te duiden die het legaat zullen ontvangen. Hun naam dient op de juiste wijze te zijn aangegeven en indien mogelijk, ook hun zetel. Ze kunnen ookgeïdentificeerd worden aan de hand van hun nationaal identificatienummer.

EEN ALGEMEEN LEGAAT MAKEN OF EEN BEDRAG LEGATEREN?

Het algemeen legaat

Dit is de beschikking waarbij men ten gunste van één of meerdere begunstigden beschikt over het volledige vermogen. Indien u wenst dat één of meerdere personen uw bezittingen verdelen, volstaat het deze personen, instelling of vereniging als begunstigde van uw nalatenschap aan te duiden ten titel van algemeen legataris.

De algemene legataris of legatarissen zullen het geheel van uw bezittingen verdelen maar ze zullen ook de bijzondere legaten dienen te betalen die u zult maken.

Indien u meerdere algemene legatarissen aanduidt, zullen ze in zoveel delen moeten verdeeld worden als er personen werden aangeduid (de wijze waarop ze de bezittingen onderling zullen verdelen, kan door u
worden vastgelegd).

Het bijzonder legaat
U kunt een som geld of een bepaald goed willen nalaten aan een vereniging, een instelling of een particulier.
In dit geval zal deze persoon enkel dit goed krijgen dat u hem uitdrukkelijk hebt nagelaten.
Zie voorbeeld verder.
Tussen het algemeen legaat en het bijzonder legaat bestaat nog een derde categorie, namelijk het legaat ten algemene titel. Het gaat om een erfenis van een onderdeel van de woning(en) of een deel van de erfopvolging (voorbeeld: de helft, een derde van de erfopvolging, ofwel alle gebouwen, alle meubels, etc.): niet op de integraliteit van de goederen als in het algemeen legaat en ook niet van een of meerdere goederen als in het bijzonder legaat.

WAT IS HET NuT VAN HET ADVIES VAN DE NOTARIS ?

De notaris en de schenkingen.

Als het om beperkte bedragen gaat, zijn er geen moeilijkheden noch bijzondere regels die moeten worden nageleefd. In de nieuwe wetgeving op de verenigingen en stichtingen is echter voorzien dat een machtiging van de Federale overheidsdienst Justitie vereist is voor iedere gift van meer dan 100.000 eur? behalve, sinds het jaar 2004, voor handgiften waarvan het bedrag vrij is en waarvoor geen toestemming nodig is.

De notaris en de legaten

Schenkingen met bijzondere voorwaarden of lasten moeten verplicht bij de notaris, (Bv. schenking met voorbehoud van vruchtgebruik, schenking
met een beding van terugkeer, schenking met een onderhoudsclausule) worden geregistreerd.

Zo zullen o.a. de :
• schenkingen van onroerende goederen,
• schenkingen die betrekking hebben op effecten op naam, zoals aandelen in een BVBA (of een BV als opgericht na 1 mei 2019) of aandelen op naam
van een naamloze vennootschap of aandelen van een coöperatieve vennootschap, bij notariële akte moeten gebeuren..

Kunnen daarentegen het voorwerp uitmaken van een handgift, van een rechtstreekse overgang zonder notariële akte :
• lichamelijke roerende goederen
• roerende waarden die geacht worden van dezelfde aard te zijn als roerende goederen, namelijk bankbiljetten, vrij overdraagbaar zijn.

Sedert enkele jaren reeds hebben de financiële instellingen hun cliënten de mogelijkheid gegeven om handgiften te doen aan hun loketten. Deze instellingen zien erop toe dat op het ogenblik van de gift de minimum formaliteiten, die beperkt doch verplichtend zijn, worden nageleefd en dat er geen risico’s tot nietigheid van de handgift zijn.

De notarissen laten zich ook met deze pleegvormen in. Voor degenen die juridisch niet op de hoogte zijn van de bindende bepalingen ter zake, is het vaak nuttig zich te laten adviseren door een notaris alvorens een
belangrijke schenking te doen.
Door de aard van zijn functie is de notaris in het algemeen het best geplaatst om raad te geven inzake schenkingen, zelfs indien deze schenkingen niet bij notariële akte zouden gebeuren. Hij zal duidelijke informatie verstrekken over de wijze waarop de schenking uitgevoerd kan worden en over alle gevolgen en moeilijkheden die de schenking met zich
mee kan brengen.

Er wordt nochtans vastgesteld dat bepaalde schenkingen die dagelijks worden uitgevoerd, noch bij officiële schenking noch bij handgift gebeuren.
Ze gebeuren door overschrijving van één bankrekening naar een andere.
In het juridisch taalgebruik spreekt men hier van een bankgift.

Als het om beperkte bedragen gaat, zijn er geen moeilijkheden noch bijzondere regels die moeten worden nageleefd.

In de wetgeving op de verenigingen en stichtingen is echter voorzien dat een machtiging van de Federale Overheidsdienst Justitie vereist is voor iedere gift van meer dan 100.000 EUR behalve, sinds het jaar 2004, voor handgiften waarvan het bedrag vrij is en waarvoor geen toestemming nodig is.

De notaris en de legaten
Een testament opmaken lijkt eenvoudig, maar in realiteit zijn de situaties nooit gelijkaardig. Verschillende moeilijkheden kunnen zich voordoen
die de doeltreffendheid van het legaat twijfelachtig maken.
Indien degene die zijn testament opmaakt geen kinderen of een echtgenoot nalaat, beschikt hij weliswaar over de vrijheid om zijn testament op te maken, maar dit is zeker niet de meest voorkomende situatie.
Er dient nochtans op toegezien te worden dat de wilsbeschikkingen duidelijk en verstaanbaar zijn :
wie zijn de begunstigden? Werden zij duidelijk en
nauwkeurig aangeduid? Hoe zullen zij de goederen
onder elkaar verdelen? Zijn de verantwoordelijkheden
van elkeen duidelijk? Enz…
De tussenkomst van de notaris zal gewoonlijk op drie niveaus te situeren zijn:
• De notaris zal vooreerst de persoon inlichten over wat mogelijk is rekening houdend met de bijzondere familiale toestand en eventueel de beperkingen aan diens vrijheid om een testament op te maken.
• Vervolgens en vooral zal de notaris de betrokkene helpen het testament op te maken of zelf een akte opstellen als het om een notarieel testament gaat en daarbij de correcte bewoordingen gebruiken en erop toezien dat alle juridische valstrikken worden vermeden, zodanig dat alle verplichtingen die eenvoudig lijken, vervuld zijn.
• De notaris zal ook zorgen voor de bewaring van het testament, zodat bij overlijden dit testament als zeker Daartoe bestaat in België een Centraal Register van Testamenten (CRT) dat, met eerbiediging van de vertrouwelijkheid van de testamenten, bij het overlijden van de betrokkene een zekere en correcte bekendmaking van de testamenten mogelijk maakt.
Dit Centraal Register wordt beheerd door de Koninklijke Federatie van het Belgisch Notariaat.

DE AFTREKBARE GIFTEN

Het Wetboek der Inkomstenbelastingen voorziet een gunstmaatregel voor sommige giften. We vermelden hier als referentie :

Wat de particulieren betreft (de natuurlijke personen), zijn de giften of schenkingen deze bedoeld in artikelen 145/33 en 199 en 200 WIB92.
Wat de vennootschappen betreft, en schenkingen geregeld door artikel 145/33 en 199 en 200 WIB92.

1. De giften door particulieren

Het bedrag dat aan de begunstigde gegeven wordt geeft recht op een belastingvermindering van 45% van het bedrag van de gift, voor zover volgende regels worden nageleefd:
• de gift moet gedaan worden aan een erkende instelling of een overheidsinstelling zoals bedoeld in artikel 145/33 §1 WIB 92°;
• iedere gift moet per begunstigde instelling minstens 40 euro per jaar bedragen en er moet een kwijtschrift uitgereikt worden;
• het totaal bedrag van de giften mag niet meer bedragen dan 10% van het geheel van de netto aangegeven inkomsten en mag niet meer bedragen dan de totale som van 392.200 euro (aanslagjaar 2020, inkomsten 2019) per fiscaal boekjaar en per belastingplichtige. Boven deze plafonds geven de giften geen recht meer op een belastingvermindering;
• de gift moet gedaan worden in geld.

Uitzonderlijk zijn giften in de vorm van kunstwerken aftrekbaar, doch enkel aan openbare musea, gemeenschappen, gewesten en provincies.
De instellingen die wensen te genieten van de belastingvermindering voor hun schenkers, dienen erkende instellingen te zijn en ze dienen tevens een
dossier in te dienen bij het Ministerie van Financiën.

2. De giften door vennootschappen

De giften door vennootschappen ten titel van sponsoring geven recht op een belastingvermindering van 45% van het bedrag van de gift.
De voorwaarden zijn de volgende :
• gift aan een erkende instelling of een overheidsinstelling zoals bedoeld artikel 145/33 §1 WIB92°;
• iedere gift moet per begunstigde instelling minstens 40 euro per jaar bedragen en er moet een kwijtschrift uitgereikt worden;
• het totaal van de giften mag per boekjaar 5 % van de belastbare inkomsten niet overschrijden, of een maximumbedrag van 500.000 euro. Boven deze plafonds geven geen recht op een belastingvermindering van 45% van het bedrag van de gift.
• enkel de giften in geld zijn aftrekbaar.

WAT KAN IK LEGATEREN?

In principe kan u wat u wil legateren aan wie u wil. U beslist vrij wat er met uw bezittingen zal gebeuren. De vrijheid om bij schenking of testament over z’n goederen te beschikken, is absoluut. Er bestaat echter een grens : uw kinderen en uw echtgenoot zullen het recht hebben, indien de beschikkingen in uw testament hen niet het minimum laten dat voorzien is bij de wet, de uitvoering van uw testament gedeeltelijk te betwisten en, indien zij dit wensen, te vragen dat het bedrag van de door u gemaakte legaten op dergelijke manier herleid wordt, dat zij beschikken over een minimum dat het wettelijk voorbehouden gedeelte wordt genoemd.
U kunt een goed, een gebouw of een som geld legateren aan een persoon of aan een instelling, en in dergelijk geval vermaakt u het hem ten bijzondere
titel.

Indien u beslist al uw bezittingen aan één of meerdere personen of instellingen na te laten, kan u hen het eenvoudigst als algemene legatarissen aanduiden. Indien u slechts één persoon aanwijst als algemeen
legataris, zal deze het geheel van de bezittingen ontvangen, maar indien u meerdere personen of instellingen aanwijst, zullen deze bezittingen in gelijke delen onder hen verdeeld worden, behalve indien u het deel dat hen toekomt hebt gepreciseerd. Ten slotte, indien u verschillende quotiteiten wil
toekennen aan de begunstigden, kunt u bepaalde percentages van uw vermogen toekennen of partijen goederen samenstellen, bijvoorbeeld door de gebouwen aan een instelling te laten en de andere bezittingen aan een andere vereniging.

HOE PRAKTISCH LEGATEREN?

Uw testament op de juiste wijze opmaken is essentieel. Gaat het om een eigenhandig testament, dan moet het inderdaad handgeschreven zijn, maar bij een notarieel testament mag de persoon het dicteren aan de notaris die het testament in notariële vorm zal opstellen. Bij een notarieel testament is de kans op fouten veel kleiner. Toch dient nog met een aantal dwingende aandachtspunten. rekening te worden gehouden:

1. Ervoor zorgen dat het testament niet verloren raakt

Om uitwerking te krijgen bij uw overlijden dient het mogelijk te zijn het testament terug te vinden. Gewoonlijk bevindt het zich bij een vertrouwenspersoon, vaak bij een notaris. Wanneer een notaris een testament ontvangt, moet hij dit registreren in een databank, genoemd
« het centraal register van testamenten (CRT) ». Bij deze registratie wordt de volledige identiteit van de persoon die het testament neerlegde gecommuniceerd en niet de inhoud van het testament.

De notaris zal het testament geheim houden. Niemand zal de inhoud ervan kennen.

Nadat u zich ervan vergewist heeft dat het op de correcte manier werd opgemaakt kunt u het zelfs in een verzegelde omslag steken.

2. Rekening houden met de successierechten

Indien u legateert aan een vereniging of aan een stichting van openbaar nut zal het bedrag van de gelegateerde sommen onderworpen zijn aan beperkte
successierechten, die over het algemeen niet zo hoog zijn als deze van legaten aan natuurlijke personen. De successierechten voor de instellingen en verenigingen verschillen naargelang hun aard en naargelang het Gewest waar ze geïnd worden.

3. Gebruik maken van het recht om het testament te wijzigen

Het testament kan op ieder ogenblik gewijzigd worden. Het opmaken van een testament is een belangrijke stap en het is ongetwijfeld aangewezen advies in te winnen bij een jurist, en meer in het bijzonder bij een notaris. Maar dit belet niet dat u op ieder ogenblik wijzigingen mag aanbrengen aan wat door u werd beslist. U blijft heer en meester over uw bezittingen en u kan ze bovendien nog steeds verkopen of schenken. De wilsbeschikkingen die in uw testament werden neergeschreven zullen pas op het ogenblik van uw overlijden definitief zijn.

4. En wat indien men zijn testament niet kan schrijven…

Het eigenhandig geschreven testament dient door de erflater geschreven te zijn. Het mag niet getypt zijn noch door een vriend geschreven zijn. Het dient door uzelf te zijn geschreven. Dit is soms moeilijk indien degene die een testament wenst op te maken een handicap heeft aan zijn hand of om eender welke reden moeilijkheden heeft om te schrijven.

Dan dient beroep te worden gedaan op de notaris die twee oplossingen kan voorstellen. In het algemeen zal de notaris voorstellen een notarieel of openbaar testament op te maken. Het testament wordt dan aan de notaris gedicteerd in aanwezigheid van twee getuigen (of aan twee notarissen). Er wordt u een kopie ervan overhandigd.

Dit testament kan uitgevoerd worden in alle landen die het internationaal testament aanvaarden. U kan het zelf op uw computer voorbereiden of op een schrijfmachine. Zo zijn er testamenten die verschillende bladzijden lang zijn.

In dit geval wordt het getypte testament overhandigd aan de notaris met eerbiediging van de speciale vormvereisten van het internationaal testament..

De notaris, Een Raadgever

U wil een schenking doen, huwen, een woning aankopen, huren of verhuren, enz…?

De notaris is de geschikte persoon om u te helpen en te begeleiden in deze moeilijke en ingewikkelde materies. Het gaat hier om belangrijke momenten in uw leven: laat ze niet bederven door een slecht opgemaakte
overeenkomst!
U kent geen notaris?
Geen probleem, raadpleeg het notariële adresboek op www.notaris.be u zal er zeker het adres van een notaris in de uw buurt vinden.

De notaris staat te uwer beschikking om u alle informatie te verschaffen, zelfs kosteloos, indien dit in de lijn ligt van een akte die hij moet verlijden.
Maak er gebruik van! Samen met u zal de notaris de voor- en nadelen afwegen van de te nemen beslissing. Nadat hij naar u geluisterd heeft, zal
hij u raad geven en de oplossingen voorstellen die het best inspelen op uw persoonlijke situatie. Nadien zal de keuze bij u liggen.

Koninklijke Federatie van het Belgisch Notariaat
Bergstraat 30-34 – 1000 Brussel
website : www.notaris.be